Kinderen waren we - spelende kinderen (5)

Herinneringscultuur
Hoewel het aantal jeugdigen dat na de bevrijding spelend de dood vond "onrustbarend groot" was lijken de vele tragische 'incidenten' vergeten te worden. Het waren er veel, heel veel... zoveel dat de Rijksvoorlichtingsdienst in 1946 een waarschuwingsfilm maakte voor "de nog altijd loerende onzichtbare dood".

Maar hoe "onrustbarend groot" het aantal jeugdigen was dat na de bevrijding spelend de dood vond... daarover is in de (formele) geschiedschrijving weinig tot niets over terug te vinden. In 2015 liet het NIOD mij het volgende weten:

"Het is ons niet bekend hoeveel kinderen na de oorlog door ongelukken met mijnen om het leven zijn gekomen, noch hebben wij weet van een instantie die deze gegevens op nationaal niveau heeft verzameld. Mocht het u echter om het aantal ongelukken van een bepaalde plaats gaan, dan is er kans dat het gemeentelijke archief (van die plaats) u misschien kan helpen."

'Feiten' en meningen in de lokale geschiedschrijving doen geen recht het verhaal van deze spelende kinderen. De context ontbreekt. En dat gaat mij aan het hart.

Postmemory
Dat het erg pijnlijk is om terug te denken aan deze 'incidenten' en om erover te praten, beschreef ik in eerdere blogposts. De pijn van het trauma valt samen met de herinnering. De tweede generatie, the generation of the postmemory, is de levende connectie van en naar de traumatische gebeurtenis van de eerste generatie.

Een postmemory vertelt over de herinnering van de tweede generatie aan een historische traumatische gebeurtenis die de eerste generatie heeft meegemaakt. Volgens Marianne Hirsch vormt de confrontatie met stilte, afwezigheid en leegte de kern van postmemory verhalen.

Kinderen waren we, spelende kinderen...
Crossroads Brabant 40|45 verzamelt persoonlijke getuigenissen over de Tweede Wereldoorlog in Noord-Brabant...

Wie vertelt de verhalen van de spelende kinderen?

2016 - keep calm and let's make a difference

Delen, dromen en... doen
De dialoogmethodiek van Nederland in Dialoog in een notendop:

• deelnemers maken kennis met elkaar aan de hand van een dialoogthema
• delen persoonlijke ervaringen
• 'dromen' over hoe een gewenste situatie eruit zou kunnen zien
• en stellen zichzelf de vraag met welke eerste stap zij deze gewenste situatie dichterbij kunnen halen

Als deelnemer van een dialoog heb ik mijn 'droom' dichterbij gehaald door Goirle in Dialoog aan de groeiende lijst van dialooggemeenten toe te voegen.

Wat mij geïnspireerd heeft?
Een dialoog is een gespreksvorm waarin ruimte is voor ieders verhaal. Het gaat niet om jouw of om mijn gelijk. Of wat ik vind van jouw en jij van mijn verhaal. In een dialoog gaat het om een uitnodigende, open belangstelling voor het verhaal van de ander. Een verrijkende ervaring, het plaatst je in de schoenen van de ander.

Vida: “Ik ben jaren geleden als vluchteling in Goirle terechtgekomen. We kregen huisvesting, een kans om te leren, studeren en werken. Daar ben ik mensen zo dankbaar voor, dat ik ze zou willen omhelzen. Mijn gezin en ik kwamen uit een oorlogssituatie. Ik was dolblij met mijn nieuwe leven en kon dat tijdens de dialoog eindelijk uiten. Ik wist niet wat me tijdens de dialoog te wachten stond. Maar het was zo spontaan! Ik heb nog nooit zo veel en open over de oorlog gesproken.”

Wanneer deelnemers, na het uitwisselen van persoonlijke ervaringen, zich een voorstelling maken van hoe een ideale situatie eruit zou kunnen zien... dan zou het zomaar kunnen dat dromen elkaar raken.

You may say I'm a dreamer
But I'm not the only one

Als dialoogbegeleider heb ik mooie doe-stappen zien ontstaan tijdens dialogen, mensen die hun gewenste situatie dichterbij haalden door zelf in actie te komen.

Het verschil maken
De aanslagen in New York in 2001 waren aanleiding voor de eerste Dag van de Dialoog in Rotterdam. 15 jaar later gaan er tijdens de jaarlijkse Week van de Dialoog ruim 30.000 mensen in 100 Nederlandse gemeenten met elkaar in dialoog. In 2016 is het jaarthema van Nederland in Dialoog: verbinding, maak het mee(r).

I hope some day you'll join us

'Imagine'
Dat deze popsong van John Lennon in mijn hoofd zit heeft alles te maken met iemand die op geheel eigen wijze het verschil maakte: de Duitse peace pianist Davide Martello.

Sorry Konstanz ich kann heute nicht, ich muss nach Paris!

— Davide Martello (@Klavierkunst) 14 november 2015

“I can’t bring people back but I can inspire them with music and when people are inspired they can do anything. That’s why I played Imagine.”
(The Guardian, Paris attacks: pianist 'drove 400 miles through the night' to pay tribute.)

Kinderen waren we - spelende kinderen (4)

Het was een zondagmiddag,

die 7e oktober 1945 – met aardig weer, een beetje zon, herfst al, maar niet koud. Op zondag hadden de kinderen van de Spik even tijd voor zichzelf. Door de week moesten ze naar school en hard en veel meewerken op het land en bij het vee. Nu was er tijd voor een potje voetbal, maar ook voor kattekwaad. De oorlog was voorbij maar de mijnenvelden lagen er nog. Afgezet met witte linten of niet, op de jeugd van de Spik hadden ze de aantrekkingskracht als van magneten.

Elf dode kinderen op Spik en Maalbroek, in mijn eerdere blogpost refereerde ik er al aan. Dat deze 'vergeten kinderen' na 70 jaar alsnog worden herdacht, is dankzij Chrit Houtackers die met een bidprentje van zijn vriendjes van toen naar een bijeenkomst kwam.

[...]Weten de aanwezigen wel dat dat de grootste naoorlogse ramp met achtergebleven oorlogstuig van heel Nederland is, dat de negen een dag na de ramp samen zijn begraven op het kerkhof van Maasniel, dat de graven inmiddels zijn geruimd, en dat er helemaal niets, maar dan ook helemaal niets is, wat daaraan herinnert?

Nee, dat wisten de aanwezigen dus niet...

Op initiatief van de Werkgroep voor de vergeten kinderen van Spik en Maalbroek is er nu een monument dat op 10 oktober onthuld wordt, een website en het boek 'Vergeten Tragedies', een monument-in-verhaalvorm, opgetekend uit de mond van betrokkenen.

Het is vooral deze tekst op de website die mij diep raakt:

Waar het decennia lang lijkt, dat vergeten en verzwijgen eeuwig de manier is om het leed een plaats te geven, daar blijkt het ineens welhaast een weldaad voor allerlei betrokkenen, dat er iemand is die vraagt naar het hoe, wat, wie, waar en waarom achter twee rampen op Spik en Maalbroek.

Wat zou ik het mijn oma gegund hebben, en mijn vader, en alle andere nabestaanden van 'vergeten kinderen', dat ze het verdriet dat ze in stilte met zich meedroegen, hadden kunnen delen...

Het boek Vergeten Tragedies is hier te bestellen. 

Kinderen waren we - spelende kinderen (3)

Dodenherdenking - "Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij de Nederlandse oorlogsslachtoffers. Allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, en daarna in oorlogssituaties en bij vredesoperaties."

Wie herdenken we?
Op de site van het Nationaal Comité 4 en 5 mei lees ik dat het memorandum (de tekst waarin is vastgelegd wie we herdenken op 4 mei) bewust algemeen geformuleerd is: "Dit om alle verschillende (groepen) Nederlandse oorlogsslachtoffers in te sluiten. Voor allen die achterbleven, is het persoonlijke verdriet om de doden immers groot."

"Niet alle slachtoffers kregen de aandacht die ze verdienden"
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei signaleert dat de vraag om gegevens over slachtofferaantallen toeneemt. Vanwege een gebrek aan gegevens zijn bepaalde cijfers en feiten helaas niet meer te achterhalen.
In de publicatie De Doden tellen is te lezen wat men wel en niet weet en waarom. Hierin staat ondermeer het volgende te lezen:

Uit de publicatie 'De doden tellen' (p. 68), Renske Krimp, 2015.

Vergeten kinderen...
In 1946 werd een voorlichtingsfilm gemaakt over 'de onzichtbare dood': "Het aantal jeugdigen dat na de bevrijding spelend de dood vond was onrustbarend groot." (zie: Kinderen waren we - spelende kinderen (1)). Aantallen zijn echter niet op nationaal niveau verzameld, aldus het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. En op lokaal niveau wordt melding gemaakt van 'incidenten' (zie: Kinderen waren we - spelende kinderen (2)). Dat verklaart wellicht waarom deze slachtoffertjes in de geschiedschrijving niet de aandacht hebben gekregen die ze verdienden. Ik hoop van harte dat dit in de toekomst bijgesteld gaat worden.

Vanavond gaan mijn gedachten uit naar alle 'vergeten kinderen' die spelend de dood vonden. En naar hun nabestaanden...

In memoriam Antonius (Toontje) B.M. de Vet (1931-1945)

Durf te vragen
Ben jij bekend met een van de vele tragische 'incidenten' waarbij spelende kinderen om het leven kwamen? Lees dan ook mijn oproep in Kinderen waren we - spelende kinderen (2).

Update 9 oktober 2015: Kinderen waren we - spelende kinderen (4)

Kinderen waren we - spelende kinderen (2)

Na het schrijven van mijn vorige blogpost ontdekte ik het filmfragment: "Blijf er af!" een waarschuwing tegen landmijnen (Polygoon Bioscoopjournaal, 1 juli 1946) met in scène gezette acts van jongetjes die een waarschuwingsbord voor landmijnen negeren.

''Blijf er af'' een waarschuwing tegen landmijnen
Polygoon-Profilti (producent) / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (beheerder)
gelicenseerd onder Creative Commons - Naamsvermelding-Gelijk delen.

Hoeveel kinderen hebben destijds dit bioscoopjournaal gezien? En hoeveel kinderen waren er toen al spelende slachtoffer geworden van de "nog altijd loerende onzichtbare dood"? Daar heb ik (nog) geen antwoorden op gevonden. Het NIOD liet mij het volgende weten:

"Het is ons niet bekend hoeveel kinderen na de oorlog door ongelukken met mijnen om het leven zijn gekomen, noch hebben wij weet van een instantie die deze gegevens op nationaal niveau heeft verzameld. Mocht het u echter om het aantal ongelukken van een bepaalde plaats gaan, dan is er kans dat het gemeentelijke archief (van die plaats) u misschien kan helpen."

Nee, het gaat mij niet om het aantal ongelukken van een bepaalde plaats. Er hebben veel van dergelijke 'incidenten' plaatsgevonden - zoveel dat de Rijksvoorlichtingsdienst er in 1946 nog een waarschuwingsfilm voor maakte. En toch, in de (formele) geschiedschrijving is er weinig tot niets over terug te vinden. Dat is waar het mij om gaat: dat er nauwelijks informatie te vinden is over de spelende kinderen die slachtoffer werden van gevaarlijk oorlogstuig.
Wat ik zou willen is dat deze noodlottige 'incidenten' in perspectief geplaatst worden, dat het inzichtelijk wordt hoe "onrustbarend groot" het aantal jeugdigen was dat na de bevrijding spelend de dood vond. En... dat de geschiedenis van (een aantal van) deze 'vergeten kinderen' alsnog geschreven kan worden.

Tielsche Courant, 16 juni 1945

"Het was te erg."
Enkele van de droevige gebeurtenissen die beschreven zijn, heb ik inmiddels gelezen. Ik herken wat Theo Beckers schrijft in zijn artikel over 'De vergeten kinderen van de Spik en Maalbroek' (zie mijn vorige blogpost), dat het voor sommige nabestaanden nog steeds erg pijnlijk is om terug te denken aan deze 'incidenten' en om erover te praten.

Kevin van Go2War2 attendeerde mij op een ooggetuigenverslag van Jac van der Kolk over een drama dat op 11 juni 1945 plaatsvond op de Lingedijk in Tiel (gepubliceerd in Wegwezen! : een tijd van onderduiken en een tijd van evacueren 1942 - 1945). Dit persoonlijk verhaal is te lezen op de website van Go2War2 (en wees gewaarschuwd) - Van der Kolk is het zijn hele leven niet meer vergeten, het bleef op zijn netvlies gegrift.

[...] "het is 11 juni 1945, een uur of drie ’s middags. Ik sta nog wat te klussen in huis. Daar komt buiten op straat een stel kleuters aan. Allemaal van een jaar of vijf tot zeven..."(lees hier verder)

Ook Marie C. van Zeggelen schreef een gedicht over deze 'Zes dappere soldaatjes' (Bron: De Lingedijk : de geschiedenis van een oude straat in Tiel). De eerste dichtregels:

Zes dappere soldaatjes

Die stapten over ’t veld

Ze droegen vlag en wapens

De voorste was hun held!

[...]

Durf te vragen
Ik ben op zoek naar persoonlijke verhalen over kinderen die na de bevrijding (in 1945, of later) slachtoffer zijn geworden van gevaarlijk oorlogstuig. Een begin om tot een overzicht te komen, is gemaakt. Maar het gaat om veel meer kinderen dan deze 52 slachtoffertjes:

* 2 februari 1945 : 4 kinderen in Goirle (3 jongens, 1 meisje)
* 22 februari 1945: 1 jongen (16 jaar) in Riel

In Nijmegen waren er in korte tijd veel slachtoffertjes te betreuren:
* 13 maart 1945 : 1 jongen (5 jaar)
* 18 maart 1945 : 1 jongen (13 jaar)
* 19 maart 1945 : 3 jongens (8-14 jaar)
* 20 maart 1945 : 2 jongens (9 en 5 jaar)
* 3 april 1945 : 8 kinderen (uit drie gezinnen; 7 jongens, 1 meisje)

* 4 april 1945 : 3 jongens in Aalten (Spelend de dood in, Louis Veldhuis, 2011)
* 6 april 1945 : 10 kinderen in Doetinchem
* 11 juni 1945 : 6 jongetjes in Tiel (zie hierboven)
* midden juli 1945 : 2 jongens Kapel in ‘t Zand (artikel T. Beckers)
* 14 augustus 1945 : 2 jongens (12 jaar) in Maalbroek (artikel T. Beckers)
* 7 oktober 1945 : 9 jongens (8-14 jaar) in De Spik (artikel T. Beckers)
* ...

Ben jij bekend met een van de vele tragische 'incidenten' waarbij spelende kinderen om het leven kwamen? Laat een reactie achter onder dit bericht of stuur een mail naar marliesdevet[at]gmail.com. Alvast mijn hartelijk dank voor je hulp.

Waarom ik op zoek ben naar deze verhalen... Zie: Kinderen waren we - spelende kinderen (3).

Kinderen waren we - spelende kinderen (1)

Antonius B. M. de Vet (1931-1945)
Toontje vierde zijn 13e verjaardag
kort na de bevrijding van het zuiden
van Nederland. Drie maanden later
werd hij begraven.

Op 2 februari 1945 kwamen in Goirle vier kinderen om bij een ontploffing van een landmijn.

"De kinderen hadden een landmijn zooals er hier in den omtrek nog veel liggen, gevonden en speelden er mee, onbewust van den gevaarlijken aard van het speelgoed."

Het waren niet de enige kinderen die spelend de dood vonden. In de beginperiode na de bevrijding verongelukten gemiddeld drie personen per dag door ontploffing van mijnen of andere explosieven (bron: Achtung Minen).

Nieuwsblad van het Zuiden, 8 februari 1945.

De context
Naar schatting was ruim 8.000 hectare grond in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg bezaaid met mijnen. Het Militair Gezag, dat het bestuur van het zuiden van Nederland na de bevrijding op zich had genomen, probeerde een mijnenruimorganisatie van de grond te krijgen. Maar voor de geallieerden lag de prioriteit bij het ruimen van objecten die van militair belang waren.
Om het dagelijks leven weer op te kunnen pakken, richtten overal in het zuiden burgers en oud-militairen  eigen ruimploegen op en begonnen, vaak op ondeskundige wijze, mijnen te ruimen (bron: Militaire Spectator). Dat het ruimen gevaarlijk en moeilijk werk is, beschrijft Antoon Meijers in Achtung Minen: meer dan 360 man is om het leven gekomen tijdens het ruimen van mijnen en munitie.

13 in de oorlog
In de serie 13 in de oorlog (NPS 2009) is het gevaar van landmijnen opgenomen in deel 13 'Na de oorlog' (op 05:30):

"Er wordt zelfs een film gemaakt om de bevolking te waarschuwen tegen de gevaren."

Hoeveel kinderen zagen destijds deze voorlichtingsfilm? Waar werd de film vertoond? En wanneer werd die film gemaakt? In dit korte fragment met beelden van de film is een affiche uit 1946 te zien.*)

Een voorlichtingsfilm in 1946?
Hoeveel kinderen waren toen al spelende de dood tegemoet gegaan? "Het aantal jeugdigen dat door het spelen met een projectiel gedood of voor het leven verminkt werd is onrustbarend groot" meldt deze 'Ministerieele waarschuwing' in 1946.

De Heerenveensche Koerier, 29 mei 1946.

Hoeveel kinderen vonden spelend de dood?
Theo Beckers schreef voor de Spiegel van Roermond 2015 een achtergrondverhaal over 'De vergeten kinderen van de Spik en Maalbroek'. Hij heeft in dit artikel een overzichtje opgenomen van dokter Landman, een arts in Midden-Limburg die in de periode maart 1945 - oktober 1946 zestig burgers behandelde die gewond raakten bij 48 incidenten met landmijnen en munitie. Bijna de helft (29) was jonger dan achttien jaar! En dan hebben we het over de gewonde burgers in Midden-Limburg. De slachtoffers die op slag dood waren, zijn niet opgenomen in de rapportage van Landman. Beckers artikel gaat over negen dodelijk verongelukte kinderen uit de Spik en twee uit Maalbroek (omgeving Roermond).

Vergeten kinderen?
Er is nauwelijks informatie te vinden over de spelende kinderen die slachtoffer werden van gevaarlijk oorlogstuig. Hoeveel kinderen zijn er spelend om het leven gekomen? Op lokaal niveau wordt melding gemaakt van 'incidenten' waarbij kinderen omkwamen zoals in Goirle, echter zonder deze noodlottige ongevallen in breder perspectief te plaatsen. Waarom dat zo is? Dat lijkt vooral te maken te hebben met de (conventies van) geschiedschrijvers.

Op 6 april 1945 kwamen tien kinderen om in Doetinchem: "Van het incident dat de vierde dag dat Doetinchem bevrijd is verstoorde, is vrijwel niets in de geschreven geschiedenis van de stad terug te vinden. Enkel een kleine alinea in Doetinchem in Oorlogstijd (1995) van Inge Volker refereert aan de ontploffing."

En wat als we - naar voorbeeld van Theo Beckers - een poging doen om de geschiedenis van deze slachtoffertjes alsnog te schrijven? Nu het nog kan...

*) De voorlichtingsfilm blijkt een onderwerp in het Polygoon Bioscoopjournaal te zijn. Zie: Kinderen waren we - spelende kinderen (2)

A joyful 2015

Ruimte om te falen...

Dat we van onze fouten kunnen leren, weten we. En ook dat het moed vraagt om fouten te durven maken. Waar we minder bij stil staan is dat er ruimte nodig is, ruimte om te falen...

Remko van der Drift beschrijft in zijn boek Fouten maken moet drie niveaus voor falen:

Laat de ander schitteren
Ruimte voor de ander: hij mag fouten maken.

En in plaats van maar
Ruimte voor de situatie: het mag misgaan.

Faalplezier
Ruimte voor jezelf: ik mag fouten maken.

Remko van der Drift: "De enige fout die je niet moet maken is fouten vermijden."

Wil jij ook ruimte creëren voor het maken van fouten?
Meer informatie op www.foutenmakenmoet.nl.

Durf jij ruimte in te nemen...

De uitwerking van dit #IDD14-idee leek zo eenvoudig, maar toch...  'tussen droom en daad' en allerlei 'praktische bezwaren' is het tot nu toe vooral een leerzame ervaring geworden. En een uitnodiging:

De ruimte is aan jou, zeg maar wat je ermee wil 

Denkruimte, droomruimte, speelruimte, oefenruimte, leerruimte, leesruimte, discussieruimte en ook L.E.F.-ruimte (om fouten te durven maken)... Deel, droom en doe mee in onze innovatieruimte.

Durf jij de ruimte in te nemen?


Leestip: Fouten maken moet.

Durf te dromen...

Voor de uitwerking van een #IDD14-idee (waarover later meer) ben ik inspiratiebronnen aan het verzamelen. En met dit verzamelde 'droommateriaal' zat ik pardoes te dromen...

De laatste tijd heb ik diverse mooie dromen mogen horen tijdens de dialogen die ik begeleidde. In deze droom begon ik er spontaan enkele aaneen te weven (Ja, in een droom kan dat ;-)

Een van de #idd14-ideeën, de Culi-Bieb, is in voorbereiding in Goirle. Paul Cornelissen, die dit idee mee bedacht, is het concept aan het uitwerken met Marie-José Frederiks, regiomanager van bibliotheek Goirle (de samenwerking tussen het cultureel centrum en de bibliotheek reikt verder dan verruimde openingstijden). En het toeval wil dat tijdens een dialoog onze gastheer Paul en Nilay, werkzaam bij de Goirlese bibliotheek, elkaar 'vonden' in hun culinaire dromen. Met andere woorden: er ontstond een collectieve creativiteit die het idee van de Culi-Bieb nog beter maakt! We zullen het in september gaan meemaken...

In een andere dialoog had een van de deelnemers een droom over 'boeken voor Afrika' en manieren om geld te verzamelen om die boeken te transporteren. Een droom, die alle sympathie kreeg van de andere deelnemers. En dan stuit je op dit initiatief: Raise money for charity and enjoy a meal with friends, ofwel: Dinner 4 Good.

Hoe het in mijn droom verder gaat? Dat laat zich raden... denk ik toch.

Durf te luisteren, een reflectiemomentje...

Dit rapport 'Zorg investeert in social media, maar durf ontbreekt' deed mij denken aan de serie "durf te ..." die ik in 2010 schreef. Herkenbaar dus.

Durf te falen beschouwde ik als een essentiële voorwaarde om te durven delen, vragen, experimenteren, participeren:

Als we de moed niet hebben om fouten te maken (en van onze fouten te leren), dan blijven we de dingen doen zoals we gewend zijn om ze te doen, ook als de samenleving om iets anders vraagt.

In een reactie op die blogpost vroeg ik mij af of durf te luisteren niet ook in deze serie paste. Niet het 'informatiebemiddelend' luisteren, om te kunnen bemiddelen tussen klant en informatie zoals in de professionele informatiedienstverlening.

Nee, luisteren naar wat er in de weg staat om online te durven delen, vragen, experimenteren, participeren. We weten wat we moeten doen. We weten ook hoe. Maar... durven we te luisteren naar wat iemand weerhoudt om het daadwerkelijk te doen?

Luisteren is een vaardigheid waarin we minder goed getraind zijn. In The 7 habits of highly effective people schrijft Stephen Covey:

 "Communication is the most important skill in life. You spend years learning how to read and write, and years learning how to speak. But what about listening? What training have you had that enables you to listen so you really, deeply understand another human being? Probably none, right?"

"[...] You listen to yourself as you prepare in your mind what you are going to say, the questions you are going to ask, etc. You filter everything you hear through your life experiences, your frame of reference. You check what you hear against your autobiography and see how it measures up. And consequently, you decide prematurely what the other person means before he/she finishes communicating."

Covey noemt het ‘autobiografisch’ luisteren en hij onderscheidt vier reacties:

• evalueren: we spreken een waardeoordeel uit
• onderzoeken: we stellen vragen vanuit ons eigen referentiekader (en dus niet dat van de ander)
• adviseren: we vertellen de ander wat hij moet doen (op basis van onze eigen ervaring)
• interpreteren: we proberen iemands motieven en gedrag te begrijpen op basis van onze eigen motieven en gedrag

Dan wordt het best 'lastig' om te horen wat iemand weerhoudt om te delen, te vragen, experimenteren, participeren...

Onbevooroordeeld luisteren
Hoe zou het zijn wanneer we 'open' luisteren naar de belemmeringen die iemand ervaart? Wanneer we de moed hebben om te praten over de dingen die in de weg staan om te durven? Wanneer we elkaar aanmoedigen...

Durf jij te luisteren?

Enjoy 2014

"Op werkbezoek bij een boswachter? Wil je boswachter worden dan?"

#Werkbezoekdag, een sociaal-innovatief idee van Ton Wilthagen (ReflecT/Tilburg University) dat op Twitter enthousiast onthaald werd. Er volgde een oproep, een website, twitteraccount En 12 december werd uitgeroepen tot

Een werkbezoekdag in het teken van zelf initiatief nemen en participeren. Dat past natuurlijk helemaal bij mij (check m'n durf te... blogposts ;-) En aldus geschiedde...

@marliesdevet kan zonder meer. Vinden we ook leuk. @Wilthagen @Natuurmonument
— Frans Kapteijns (@BoswachterFrans) 3 december 2013

Waarom een werkbezoek bij boswachter Frans?
Die vraag kreeg ik ook van de presentator in het Radio 1 Journaal (vanaf 52:35). En nee, niet omdat ik boswachter wil worden. Wel omdat ik boswachter Frans Kapteijns een mooi voorbeeld vind van hoe een organisatie zich met mensen kan 'verbinden'. Als ik de parallel trek naar de bibliotheek dan zie ik ook daar veel medewerkers met passie voor hun vak. Maar... het lukt weinig bibliotheken om online zichtbaar te maken wat het bibliotheekvak nou zo boeiend maakt (en dat het veel meer inhoudt dan 'boeken uitlenen'), om zich echt te verbinden met mensen die geïnteresseerd zijn in datgene wat de bieb doet.

Waarin verschilt een organisatie als Natuurmonumenten met de bibliotheek?
Ook Natuurmonumenten is een 'instituut uit de vorige eeuw' (opgericht in 1905), met provinciale districten, met collega-organisaties etc. Beide organisaties zijn openbaar, voor iedereen toegankelijk, en hebben leden.
'De Bibliotheek' is een vereniging. Het ledenbestand wordt gevormd door bibliotheken, PSO's en een aantal andere instellingen. En niet - zoals bij Natuurmonumenten, ook een vereniging - door de 'eindgebruikers', die als lid via afgevaardigden hun mening kunnen laten doorklinken in de besluiten en standpunten van de vereniging. Stel je het eens voor... bibliotheekleden die een stem hebben (~ nu dwaal ik af, daar schreef ik eerder al over).

Natuurmonumenten, een beweging van mensen met hart voor de natuur
Een van de hoofdthema's in de natuurvisie van Natuurmonumenten is het verbinden van mensen met de natuur. Dat doen ze ook via sociale media: in een actieve Facebook community, op natuurgebieden-pagina's (klik op de interactieve kaart) en met twitterende boswachters, waaronder @boswachterfrans.
Overigens leuk om te ontdekken dat ook Natuurmonumenten (notulen vergadering 20-04-2013) zich heeft laten inspireren door Father Roderick. De bibliotheekwereld kent deze geekpriest van zijn preek tijdens Ugame Ulearn 2009: "Hoe proberen wij mensen te bereiken met wat ons passioneert?" (een preek die nog verrassend actueel is).

Pr-boswachter
Mensen betrekken bij datgene wat jij doet, verbinden met jouw natuurervaringen en dat dan met zoveel enthousiasme, dat ook mensen die niet zoveel met natuur hebben geboeid raken. Dat is de kracht van Frans, een pr-boswachter die veel weet van de natuur en er graag over vertelt.

Mijn werkbezoek begon met opnames voor een interactieve gps-wandelroute die twee jongeren aan het maken zijn (deze route wordt opgenomen in de app natuur routes). Voor de diverse points of interest (poi's) maakten Mathijs en Christian filmpjes van de boswachter. Door deze opnames leerden wij veel, over de prachtige vennen, flora en fauna (incl. vogelgeluid van de dodaar op de smartphone), inspraak bij aanleg van invalidenpaden, boshuis Venkraai en... dat Frans niet alleen veel kennis heeft maar ook ruime media-ervaring. Dat was fijn voor de jongens, die verrassend professioneel te werk gingen.

In de middag volgde een bezoek aan twee natuurpoorten, een bomeninspectie in een aangeplant bosje, de hermeanderende Rosep, het overstromingsgebied van de Beerze. Bij de Spoordonkse Watermolen hebben we, samen met werkbezoekdag-fotografe Nina Crebas, de dag geëvalueerd, met vooruitblikken naar de toekomst, naar mogelijkheden, naar gedeelde interesses, ideeën... naar de winter, een periode van bezinning met de belofte van de lente - Spring - in zich.

@MerelVierling dat kan ik zonder meer beamen: mooi vak en mooie club. Wil daar dit nog aan toevoegen: @BoswachterFrans is een mooi mens!
— Marlies de Vet (@marliesdevet) 12 december 2013

"Als we geraakt worden, zitten we op het goede spoor."

#medewerker30, een BNB-project dat reuring teweeg bracht...

@timon_nl @hansklink @astridbiblio Jazeker, graag zelfs! #medewerker30
— Marlies de Vet (@bieblies) 16 februari 2012

Met deze tweet startte mijn deelname aan het innovatieproject 'medewerker 3.0'. Er was al een projectplan opgesteld waarin een 'practise what you preach'-aanpak was opgenomen. Dat ik via Twitter gevraagd werd, paste hier helemaal bij. En ja, natuurlijk wilde ik graag mee op verkenning...

Het werd een waardevolle reis. Voor mij persoonlijk een bevestiging dat het dus wel kan, ook binnen traditionele organisaties. De belangrijkste voorwaarde: een projectteam dat de moed heeft om uit haar comfortzone te stappen en dat elkaar de ruimte geeft (en van de organisatie krijgt) om te leren. Innoveren gaat immers over iets wat er nog niet is.

Innoveren kan op verschillende manieren: behoudend en verstorend, op formele en op informele wijze. In onze zoektocht zijn deze vier innovatievormen van Charles Leatbeater te herkennen.

Het project startte vanuit het idee dat er een gap-analyse gemaakt moest worden (formeel behoudend innoveren). Door invloeden van buitenaf (informeel behoudend) kwamen we in een spagaat terecht. Vervolgens leidde dit tot de heroverweging dat het eigenlijke thema gaat over 'leiderschap 3.0'.
Het project eindigde in december 2012. Voor ons voelde het project onaf; met de inzichten die we hadden opgedaan wilden we aan de slag. We zijn geactiveerd!

Samenwerken 3.0
Dat het project getransformeerd is in een activatieproces, realiseerde ik me toen Suzanne Keurntjes me de vraag stelde: "Hoe hebben jullie resultaten kunnen ontstaan?"

Door onze aanpak! Door de manier waarop we het project hebben aangepakt werden deze resultaten mogelijk:

• een groeiende belangstelling en betrokkenheid van binnen en buiten de biebbranche
• intrinsiek gemotiveerde mensen die actief met ons meedachten en co-creërden
• samenwerkingen die vooraf niet te voorzien waren
• geactiveerde medewerkers die niet stilvielen toen het project formeel beëindigd was, maar doorgaan met...
• nieuwe, inspirerende ideeën 
• nieuwe inzichten
• nieuwe werkhoudingen
• nieuwe initiatieven (o.m. een 4e Piet-Hein Eeksessie, masterclasses 'regie 3.0')

Resultaten om trots op te zijn. En dat zijn we. Maar waar het écht om gaat, is de weg ernaar toe. Tussen de huidige en 'de medewerker (en organisatie) van de toekomst' staat... een leerproces!

Nieuwe wegen kun je niet van te voren uitstippelen, ze staan nog niet op de kaart. Je hebt 'wegbereiders' nodig, die bereid zijn om nieuwe wegen te verkennen, bereid om te leren van 'obstakels' op hun pad en om ruimte te geven aan het proces waarin een nieuwe weg zich ontvouwt.
Een weg die zich niet laat 'uitrollen', omdat de weg iedere keer anders zal zijn, afhankelijk van de mensen die meedoen, van het netwerk dat zich eromheen vormt, van de dynamiek die ontstaat, van 'de magie' die kan leiden tot uitkomsten die van te voren niet te voorspellen zijn...

Clay Shirky: "We all love the idea 'Here are the 7 things you must remember...' But those lists are generally not worth the time it takes to create them. The way we hang on to important patterns of behaviour is storytelling."

Onze 'practise what we preach'-aanpak heeft veel leerervaringen opgeleverd, leerervaringen die we graag met jullie delen. In onze persoonlijke verhalen. En in een 'rapportage 3.0' waarin onze rijke 'input' is verwerkt: de wijze lessen van Piet-Hein Eek, van Menno Lanting, Suzanne Keurntjes, onze verhalen, de bijdragen en verhalen van deelnemers... Ter inspiratie, motivatie, activatie...
Om samen verder te gaan, om met elkaar de toekomst tegemoet te treden. Een toekomst die we nog niet kunnen kennen, maar die er hoe dan ook komt.
Samen leren 3.0. Doe jij mee?
________
*) De 'rapportage 3.0' is onderdeel van de kennisbijeenkomst 'BNB in Beweging' op 25 februari 2013.

#idd12, #1825dagen en... het theater van de magie

Anarchistische Abendunterhaltung!
Magisches Theater
Eintritt nicht für jedermann
Nur für Verrückte
Eintritt kostet den Verstand
(Uit: De steppewolf, Herman Hesse)

"De beste plek om een derde alternatief te vinden is een 'theater van de magie' waar alle mogelijkheden op tafel liggen, waar iedereen kan bijdragen en waar geen enkel idee te gek is", aldus Stephen R. Covey in Het derde alternatief. Hij refereert aan het magische theater in de roman De Steppewolf van Herman Hesse. "In het theater van de magie wachten ons, zoals Hesse zegt, 'duizend mogelijkheden'."

Onder de kerstboom las ik Covey's theorie over het belang van werken vanuit het 'derde alternatief', een alternatief dat verbindt en leidt tot creatieve samenwerking. Als dat geen mooie basis is voor een 'best case scenario' van de bibliotheek van de toekomst...

Mijn #IDD12-uitdaging: omslag van traditioneel denken naar een #bibliotheek die innoveert samen met de mensen die gebruikmaken vd bieb
— Marlies de Vet (@bieblies) december 12, 2012

We zijn gewend om te denken in twee alternatieven: jouw manier en mijn manier. Maar ik kan ook deze vraag stellen:

"Zou je bereid zijn om met mij op zoek te gaan naar een derde alternatief waar we nog niet aan gedacht hebben?"

Samen op zoek gaan naar een nieuw alternatief houdt in dat we bereid moeten zijn om onze vooringenomen ideeën terzijde te schuiven. Het vraagt om een synergetische denkwijze, een manier van denken in de geest van het derde alternatief (Het paradigma van synergie, S. Covey, Het derde alternatief, pag.35-73).

Maar er is meer...
"Onze hersenen zijn gemaakt om vreemde, onverwachte en zelfs bizarre verbindingen te maken, die tot bijna magische inzichten kunnen leiden" schrijft Covey. "Hoe meer we gebruikmaken van dit enorme vermogen waar we allemaal over beschikken, hoe beter we in staat zijn om te visualiseren, te produceren, tijd en omstandigheden te ontstijgen en de bron van synergie te vinden.

Bij het beantwoorden van de vraag hoe we een goede omgeving kunnen scheppen voor dit soort ervaringen introduceert Covey het magische theater uit De steppewolf.

"Je hebt een tijdelijke paradigmaverschuiving nodig om dit theater binnen te gaan. We schorten ons oordeel op. We zijn hier niet om te discussiëren, te bekritiseren of iets af te ronden: dat komt allemaal later."

Theaters van de magie zijn niet locatiegebonden; het gaat om het bijeen brengen van mensen die hun ideeën met elkaar verbinden. Online kun je de hele wereld synergetisch laten meedenken...

Ik nodig je van harte uit in mijn theater van de magie:

Wat wordt 'ons alternatief' voor de bibliotheek over 1825 dagen? 

DAAU, photo by treesmusicart

if books came after games...

"Stel dat de culturele ontwikkeling andersom was gelopen..." - een filmpje uit 2006.

Natuurlijk ben ik voorstander van gezond gamen. Wat mij veelal stoort zijn de vooroordelen over gamen, waardoor discussies vaak niet verder komen dan (angst voor) gameverslaving en sociale isolatie. Om die reden heb ik dit filmpje nog 'ns 'afgestoft'. Steven Johnson stelt zich voor welke bezorgde commentaren in de krant verschenen zouden zijn als boeken na games uitgevonden waren:

"Lezen stimuleert de zintuigen te weinig, anders dan games, waarbij het kind een driedimensionale wereld betreedt met bewegende beelden en muziek die ze met complexe spierbewegingen besturen. Boeken zijn bladzijden vol met dorre woorden. Boeken kunnen kinderen enorm isoleren. Via games gaan ze sociale contacten aan met leeftijdgenoten en verkennen ze samen werelden. Voor lezen moeten ze zich afzonderen en hebben ze geen contact met andere kinderen. Lezen is niet actief en interactief maar juist heel passief. Kinderen die lezen, leren het verhaal te volgen in plaats van het te regisseren."

En... hoe zit het eigenlijk met leesverslaving?

minecraft, mediawijsheid en informeel leren...

Wat is Minecraft? Uitgebreide informatie over dit sandbox-bouwspel vind je in de Minecraft wiki maar een beschrijving door kenners zegt mij toch net iets meer. Lees bijvoorbeeld Minecraft Beta - Indie Game:

"Minecraft is de meest populaire Indie game van dit jaar. Het is een spel, waarin je in een wereld gebouwd van blokken alles kunt maken wat je maar kunt verzinnen!"

Voor wie denkt dat Minecraft slechts kinderspel is: check this out! (gebaseerd op Het Spel der Tronen, het eerste deel uit de fantasy-serie 'Het lied van ijs en vuur' van George R. R. Martin.)

Mijn neef van 13 leerde het spel kennen via een vriend en ontdekte al snel dat hij vooral het bouwen leuk vond. Dat leidde tot het zelf aan de slag gaan met een server.

Bas vertelt erover alsof het niets is om een eigen server te hebben. Samen met z'n broer (van 11) beheert hij CreativeKing. En dat doen ze niet alleen, ze hebben ook staff. Terwijl de broers op vakantie zijn, zorgt de staff  dat de rules gehandhaafd blijven:-)

Natuurlijk gaat het bij Minecraft in de kern om gamen. Maar daar waar de ene broer zich opwerpt tot een CreativeKing-Hungergames-kampioen, is de andere vooral bezig met het vormgeven en ontwikkelen van zijn server. En dat niet alleen, ook donaties via Paypal, social via Youtube, Twitter, Planet MineCraft en live-chat horen erbij alsof het de gewoonste zaak van de wereld is.

Het fascineert me zoals mijn neefjes praten over Minecraft, zoals ze een server beheren met alles erop en eraan (zonder een vooraf opgesteld projectplan inclusief planning, kostenplaatje, risicoanalyse). En... het werkt! Proefondervindelijk leren de broers van hun ervaringen in deze virtuele (spel-)wereld waar dezelfde dingen gebeuren als in de ons bekende (digitale) wereld.

Ik ben niet alleen verbaasd over hun kennis van griefing, banning, hacking, troubleshooting... maar vooral ook onder de indruk: al 'spelende' worden zij behoorlijk webwise! Daar kan geen mediacoach tegenop. Sterker nog: ik denk dat velen zelfs nauwelijks weet hebben van deze virtuele werelden waar kinderen vele uren doorbrengen en waar ze spelenderwijs en informeel leren.

@Bas en @Stijn: dank voor deze leerzame kennismaking!

Waar ik zeer benieuwd naar ben is hoe dit informele leren zich verhoudt tot het formele leren op school? Ik kan me namelijk voorstellen dat de leerkrachten maar vooral ook de jongeren 'worstelen' met deze kloof tussen de traditionele onderwijspraktijk en de wereld van games. Is er al onderzoek gedaan naar hoe dit voor jongeren is? En heeft iemand misschien een goede leestip op dit gebied?

#UvTmw12 - colleges mediawijsheid

Afgelopen maanden ben ik op de Universiteit van Tilburg (UvT) aangeschoven bij de colleges 'Mediawijsheid'.

De Raad voor Cultuur definieerde in 2005 'mediawijsheid als volgt:

Mediawijsheid staat voor ‘het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld’.

Maar over welke kennis, vaardigheden en mentaliteit moeten wij beschikken om ons bewust, kritisch en actief te kunnen bewegen in deze complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld? En hoe ziet die wereld er anno 2012 eigenlijk uit?

De UvT-cursus 'Mediawijsheid' richt zich op deze hoofdonderwerpen:

• de ontwikkeling van samenleving 1.0 naar samenleven 3.0
• de 3.0-concepten kennisdelen, informeel leren en differentiëren 
• mediawijsheid in een veranderend samenleven

Niet alleen de inhoud maar ook 'de vorm' van de cursus was voor de studenten een uitdaging; de cursus bood niet het vertrouwde houvast dat ze gewend waren. En dat leverde in het begin behoorlijk wat kritiek op. Hoewel het merendeel van de studenten liever traditioneel les krijgt (eenzijdige kennisoverdracht), ontdekten een aantal van hen toch ook verrassend snel de voordelen van onderwijs 3.0.

Het concept 'samenleven 3.0' is voor mij niet nieuw. Waar ik veel van geleerd heb tijdens deze colleges is hoe je dit concept vertaalt naar de praktijk. Welke obstakels kom je tegen? Wat vraagt deze aanpak van de docent? En van de studenten? Wat ik het meest waardevolle vond aan dit onderwijsexperiment is het ontstaan van dialoog en de interactie. Samen leren 3.0!

Als ik vervolgens de relatie trek naar mijn werk dan ligt 'samen werken 3.0' voor de hand. Hoe komen wij daar vanuit een traditioneel denken?

Is het misschien een idee om ons wat vaker door 'n TED Talk te laten inspireren? Bijvoorbeeld door 'On being wrong' van Kathryn Schulz:

... if you really want to rediscover wonder, you need to step outside of that tiny, terrified space of rightness and look around at each other and look out at the vastness and complexity and mystery of the universe and be able to say, "Wow, I don't know. Maybe I'm wrong."

#dmib - een digitale jongerenadviesraad

Mijn idee voor de Inspiratiegids Digitale Media in Bibliotheken, een initiatief van Saskia Dellevoet, is gebaseerd op deze tweet:

Riva solutions werkt met digitale adviesraad met 15-jarigen. Volgens CEO moet je naar hen kijken v. innovatie van morgen #ochtendcollege
— Menno Lanting (@mlanting) april 17, 2012

Klantenpanels bestaan al langer natuurlijk, maar dat is niet wat ik voor ogen heb. Nee, zoals de CEO van Riva Solutions zegt: "voor de innovatie van morgen moet je naar jongeren kijken." Daarom een digitale jongerenadviesraad die input levert op het beleid. Jongeren laagdrempelig laten meedenken en -praten over de bibliotheek van de toekomst.

Tools zijn hiervoor meer dan genoeg voorhanden; da's gewoon 'n kwestie van een keuze maken (een keuze waarin jongeren ons kunnen adviseren natuurlijk;-)

Belangrijker is wat kan er gebeuren als we jongeren niet laten meepraten? Erno Mijland schreef er een mooie column over: omzeilmeisje

"Laurette omzeilt zoveel mogelijk de bestaande systemen. Ze bieden te weinig toegevoegde waarde en er zijn steeds betere alternatieven voorhanden, vooral door de opkomst van sociale media."

En zoals Mijland stelt "Misschien zijn ze nu nog een uitzondering. Maar er komen steeds meer omzeiljongens en -meisjes. Hoe gaat uw school daar een antwoord op formuleren?" Geldt dat niet ook voor bibliotheken?

het Ons Internet

Orde van de Dag - vandaag in NRC Next - over "Ons Internet". Gelukkig is de tekst ook online gepubliceerd: Het heilige internet. Beslist de moeite waard!

"En dan wil ik u nu graag voorgaan in het gebed..."